Yönetmen - Senaryo: Asghar Farhadi
Yapım: 2011 / İran
Oyuncular: Peyman Moaadi, Leila Hatami, Sareh Bayat

Naz Emel KOÇ
Yeni Şafak Pazar Sinema Yazarı

İranlı yönetmen Asghar Farhadi’nin ülkemizde gösterilen son filmi Bir Ayrılık, şüphesiz 2011 yılında vizyona giren yapımlar arasında en akılda kalanlardan biri oldu. 2011 Berlin Film Festivalinde En İyi Film, En İyi Kadın ve En İyi Erkek Oyuncu ödüllerine sahip olan film, 8.6’lık IMDB puanı ile Cesur Yürek, Titanic, Truman Show, Yağmur Adam gibi uluslararası çapta bilinen ve beğenilen pek çok yapımı geride bırakmış oldu.

Film Nader ve Simin çiftinin boşanma sürecinde yaşadıkları olaylar silsilesini konu alıyor. Simin eşi Nader’i kızının eğitimi için yurtdışına gitmeye ikna etmeye çabalar. Nader ise Alzheimer hastası babasını bırakıp gitmeye razı olmaz. Simin’in evi terk ederek boşanma davası açması üzerine, Nader’in hasta babasına bakacak bir kadın bulurlar. Hasta bakımındaki zorluklar önce bakıcının, ardından da Nader’in hayatında bazı kritik değişikliklere sebep olacaktır. Bu sırada Simin’in evliliğini kurtarma gayretleri türlü engellere takılacaktır.

Bir Ayrılık’ın ilk bakışta çok da enteresan görünmeyen hikâyesi, hemen hepimizin başına gelebilecek, sade ve gündelik bir olaylar zincirinden oluşuyor. Filmlerde anlatımı cazip hale getirmeyi zorlaştıran bu özellik Bir Ayrılık’ta tam tersi bir etkiye yol açıyor. Filmin ulaştığı farklı kesimlerde büyük beğeni toplamasına hiç şüphesiz, herkesin yaşaması muhtemel olaylara, insan fıtratını doğru tahlil ederek yaklaşabilme yetisi sebep oluyor. Anlatımda evrensellik ve yerellik arasında ince bir denge yakalanmış. Senaryoda insanın insana has özelliklerinin ön plana çıkışı filmi herkes tarafından anlaşılabilir ve seyredilebilir hale getirirken, kültürel ve yerel unsurlar filme müşahhas bir kimlik kazandırıyor.

Karı-koca, ebeveyn-çocuk ilişkisindeki hassas noktalar; eşlerin birbirine karşı tutum ve beklentileri; insanların dürüstlük, ahlak ve inanç gibi tutumlarının kişisel menfaatleri karşısında nerede başlayıp nerede bittiği hikâyeye yedirilerek tahlil ediliyor. Hiçbir karakterin tek boyutlu olmadığı Bir Ayrılık insanları ve olayları iyi ya da kötü şeklinde tahlil etmek yerine, durumlar karşısında haklı ya da haksız olarak yaklaşıyor. Bu da insanı insan gibi görmenin bir parçası. Film klişe drama kalıplarına uymadığı gibi, kendine has, akıcı bir dramatik üslup yakalama konusunda da büyük bir başarı kaydediyor.

Bir Ayrılık’ta insanlar gibi mekânlar da son derece canlı, son derece yaşayan bir karaktere sahip. Sık sık uğramak durumunda kaldığımız kamuya ait mekânlar hemen her sahnede insanların sıkıntı ve telaşlarına ev sahipliği yapıyor. Şüphesiz böyle bir mekân tahlili filmde dillendirilen sistem eleştirisinin bir parçası. Konu ilerledikçe karakterlerin içine düştüğü her yeni açmazda sistemin katkısı oldukça büyük. Giriş sekansında anlatılan Simin’in ülkeyi terk etme isteği filmde sıralanacak sisteme yönelik eleştirilerin bir habercisi. Bakıcı Kadın Razieh’in fetva makamından aldığı görüşteki açmazlar ve sistem eleştirisini birleştirdiğimizde şeriat düzeni direkt olarak tenkitlerden nasibini almış oluyor. Ancak Razieh’in son tahlilde doğru karar almasında dindarlığının rolünü hesaba kattığımızda İslam ve ülkedeki şeriat uygulaması arasında ince bir çizgi çizildiğini görmek mümkün.

Filmde en yaşlısından en küçüğüne kadar tüm oyuncuların sade ve inandırıcı bir performans sergilediğini söyleyebiliriz. Oyuncuların başarısında hikâyenin sahiciliğinin önemli bir rolü olduğunu düşünüyorum. Filmde kullanılan görsel dil sadece göze hoş görünecek bir estetikte olmakla kalmayıp, öyküyü doğru anlatma işlevine de sahip. Sıraladığımız maddelerden sonra bilmiyorum filmin etkileyici, akıcı ve ibretlik bir seyirlik ve arşivlik bir yapım olduğunu söylemeye gerek var mı?
 

NOT: Yazı AKDER Bülten 14. sayısından alınmıştır.